Vandaag heb ik nog eens de foto’s van mijn reis in de zomer van 2019 naar Oost-Duitsland bekeken. Ik werd weer geraakt door de rauwe schoonheid. Rauw door de geschiedenis, het lijden en de schaamte. Maar wat zijn Leipzig, Weimar en vooral Dresden prachtige steden. De blogs die ik toen schreef beschrijven alle emoties die ik toen voelde. Samen met de foto’s geeft dit een herinnering aan een stuk geschiedenis waar wij nu nog elke dag van profiteren en van moeten blijven leren …
22 juni 2019
Vandaag heb ik Leipzig verkend. Nu een moderne stad, waar het Oost-Duitse verleden uiterlijk niet meer zichtbaar is. Innerlijk nog wel. Er zijn veel verwijzingen naar de demonstraties eind jaren 80. De geweldloze revolutie onder invloed van de glasnost en de perestrojka van Gorbatsjov. Op 9 november 1989 viel de muur en was de hereniging van Oost en West Duitsland een feit. Op veel plekken in Leipzig zijn nog vileine verwijzingen naar deze revolutie, maar te koop loopt men er niet mee. Je moet goed zoeken naar het Stasi museum in het gebouw “die Runde Ecke”. Dit gebouw herbergde vroeger de Sicherheitspolizei en is nog in oude staat bewaard gebleven. Een absolute aanrader als je hier bent, want hier ervaar je de beklemming die het Oost-Duitse volk heeft moeten ervaren in al die jaren van repressie door kameraad Honecker. Morgen ga ik op de fiets de buitenwijken verkennen. Ik denk dat ik daar wel meer kenmerken van het voormalige Oostblok ga aantreffen. Bijgaand de foto’s van vandaag. Tschüss!
23 juni 2019
In 1983 ben ik in de 3e klas van de MEAO naar Oost-Duitsland geweest. Het echte voormalige Oost-Duitsland van voor die Wende. Met de bus gingen we naar Leipzig, Dresden, Potsdam en Berlijn. Deze reis zit nog altijd op mijn netvlies gebrand. Lege winkels, grauwe en grijze steden, murw geslagen (soms letterlijk) mensen en check point Charly waar wij met de bus doorheen zijn gegaan. Met de hele groep pubers hebben we concentratiekamp Buchenwald bezocht. Nog nooit heb ik zo’n beklemmende stilte gevoeld toen we terugreden in de bus. Niemand had de behoefte om iets te zeggen. Iedereen was aan het verwerken wat we die middag hadden gezien, gehoord en vooral hadden gevoeld. Een belangrijke les was geleerd. Niemals wieder!
36 Jaar later maak ik min of meer dezelfde reis opnieuw. De laatste drie dagen ben ik in Leipzig geweest. Vandaag fietste ik over de Pragerstrasse. Ik kan het niet bewijzen, maar ik weet bijna zeker dat ik hier 36 geleden overnacht heb. Ik herken de kaarsrechte weg en de trams. Wat ik niet herken zijn de gebouwen. Moderne appartementen gebouwen en waar nog de oude huizen staan zijn deze volledig gerenoveerd. Op mijn netvlies van toen staan enorme woonblokken van flats. Grijs en monotoon. Die zijn allemaal weg en vervangen. In niets lijkt dit Leipzig op ‘mijn’ Leipzig van 36 jaar geleden. En gelukkig maar. Wat een verschil, verbetering en verademing. Hier heeft de kracht van het volk gewonnen. “Wir schaffen es” zei Angela Merkel. Weliswaar ging dat over de vluchtingen crisis van nu en was Die Angela geen bondskanselier tijdens die Wende, maar Helmut Kohl. Maar met de moed van leiders als Kohl, Gorbatsjov, Walęsa en later Merkel “ist es ganz gut geschaft”.
Vandaag bezocht ik naast de buitenwijken van Leipzig, de Russisch orthodoxe kerk, het Völkerschlachtgedenkmal en de Leipziger Panometer. Bijgaand natuurlijk de foto’s (-:
Morgen ga ik naar Weimar en ga ik (opnieuw) Buchenwald bezoeken. Ik wil het nog een keer zien en vooral weer beleven.
25 en 26 juni
Afgelopen maandag ben ik van Leipzig naar Weimar gereisd. Mooi stuk Duitsland gezien en Weimar is een mooi klein historisch stadje. Gisteren (dinsdag) had ik een “verwarrende” dag die mij wel even bij zal blijven. Ik heb eerder verteld dat het doel van mijn bezoek aan Weimar een bezoek aan concentratiekamp Buchenwald is. Buchenwald ligt ongeveer 10 km buiten Weimar op een heuvel. Mijn plan was om op de fiets deze afstand te overbruggen. Ik ben halverwege omgekeerd en ik voelde mij beschaamd. In vergelijking met de wreedheden en ontberingen die krijgsgevangenen hebben moeten doorstaan, stelt dat fietstochtje van mij niets voor. Alleen het benoemen is al beschamend en dat is hoe ik mij voel. Ik, met mijn luxe leventje, zittend in een gekoelde trein, gebracht naar een luxe hotel, waar ik met meer dan genoeg eten en drinken de dag doorbreng, ben halverwege de route naar Buchenwald omgekeerd. Reden: te warm en te zwaar. En als ik dit schrijf heb ik het er weer moeilijk mee. Natuurlijk had ik een keus en de slachtoffers van dit verschrikkelijke stuk geschiedenis niet, maar gisteren heb ik verloren!
Vandaag een nieuwe dag met nieuwe keuzes en dit keer met de bus een bezoek aan Buchenwald gebracht. En ja, het was weer heel warm, maar ik wilde vandaag niet verliezen. Ik heb elk plekje opgezocht, ik heb alles gelezen en alles aangeraakt. Het was niet druk, maar gelukkig zag ik wel veel schoolklassen. Ik hoop dat zij net als ik toen, zich afvragen hoe dit in hemelsnaam mogelijk is geweest en vooral: nooit meer!
Ik heb geprobeerd om in mijn foto’s van vandaag vooral de pijn, radeloosheid en de onmetelijke leegheid van deze plek vast te leggen. Ik kan de geschiedenis hiermee niet meer veranderen, maar ik kan hiermee wel vertellen waarom ik het zo belangrijk vind om dit te laten zien en horen.
Foto’s Weimar
Foto’s Buchenwald
Morgen naar Dresden.
27 juni
Vanmorgen een kunstgalerij en het oudste kerkhof van Weimar bezocht. Je hebt kerkhoven en kerkhoven en ik heb er heel wat gezien zo over de wereld, maar dit is wel een hele mooie. Tsja, je moet maar een hobby hebben (-; Ben trouwens benieuwd of FB de ‘blote’ foto accepteert? Kunst is kunst en dat gaan we natuurlijk niet censureren. Toch?
Net aangekomen in Dresden. Keep you posted (-:
28 en 29 juni
Ik zit in de ICE trein die mij vandaag terugbrengt van Dresden naar Amsterdam. Genoeg tijd dus om de laatste 3 dagen in Dresden samen te vatten. Wat ik niet vaak in steden heb waar ik nog nooit ben geweest, is dat ik mijn weg niet goed kon vinden. Niet in letterlijke zin, want genoeg hulp middelen voor handen, maar qua gevoel. Ik bleef het onrustige gevoel houden dat ik deze stad niet zou gaan ontdekken. Geheel tegen mijn gewoonte in ben ik meegegaan met een stadsgids in een groep. Wat een mooie ervaring was dat, mede door de samenstelling van de groep en een gids die dit perfect aanvoelde. Zij wist precies te vertellen waar de ziel van deze stad zit en daar was ik naar op zoek. Daarnaast zeer dankbaar dat er een echtpaar uit Israël mee was van Joodse afkomst. Dat leverde interessante en waardevolle discussies op over bijvoorbeeld de betekenis van de Stolpersteinen. De koperen plaatjes in de straat ter herinnering aan gedeporteerde Joodse families, die je inmiddels door heel Europa aantreft. Wie mij vaker leest, weet dat ik eerder over de familie Bilderbeek uit Amsterdam heb verteld. In Dresden is een gedeelte van de Joodse gemeenschap niet blij met deze herdenkingsplekken, omdat de koperen plaatjes op de straat liggen en men er dus overheen kan lopen of nog erger, op kan gaan staan. Zij vinden dat vernederend en zien liever de namen op muren en wanden. De gids stelde de vraag: “moeten de plaatjes op de straat weg?” Ik ben van mening dat ze juist in de straat moeten liggen, omdat ze hier opvallen en je de keus hebt om stil te blijven staan, er omheen te lopen of er overheen te lopen. De reactie van de Israëlische man was scherper: “Ze hebben ons vernederd, vermoord en geprobeerd volledig uit te roeien en we zijn er nog! Dus wat maakt het verdomme uit waar ze liggen, staan of hangen”. Bam!
Dresden is na de verwoesting aan het eind van de tweede wereldoorlog steentje voor steentje weer opgebouwd. Het oude centrum ook. Je kan het bijna niet geloven als je daar rond loopt. Terecht dat de Dresdenaren daar trots op zijn en dat is ook wat je voelt in deze stad. Pijn, leed, wilskracht en trots.
De foto’s van Dresden 1945 heb ik genomen in de Panometer Dresden, waar je in een panorama van 360 graden de verwoesting kan zien. Nog tot najaar 2019 te zien.
Als laatste zeg ik nog dat ik mij persoonlijk sterk ga maken voor het naar Nederland halen van het toneelstuk Das grosse Heft naar het boek van Ágota Kristof. Bijzonder indrukwekkend en intens. Wie hier meer over wil weten: das Grosse heft.
johannesbiertuin 